ChienTich.comChiến Tích
Luyện trí với hình khối

Cách giải mê cung: quy tắc bám tường, lấp ngõ cụt và đánh dấu đường đã đi

Ba cách giải mê cung có nguyên lý rõ ràng: bám một bên tường, lấp dần ngõ cụt trên giấy, đánh dấu lối đã qua. Mỗi cách đúng khi nào, thất bại khi nào.

Overhead shot of an elderly woman tracing a pencil through a blank printed maze grid on a café table in Hanoi, cup of tea beside, only her hands visible, diffused daylight

Với phần lớn mê cung in trên giấy, cách giải chắc chắn ra là đặt một tay lên tường bên phải (hoặc bên trái) và đi mãi không đổi tay: bạn sẽ tới lối ra, dù không phải bằng đường ngắn nhất. Quy tắc này chỉ thất bại khi lối ra hoặc đích nằm trên một "đảo" tường không nối với viền ngoài; lúc đó bạn cần đánh dấu những lối đã đi.

Mê cung trên giấy còn có lợi thế mà người đi trong mê cung thật không có: bạn nhìn thấy toàn cảnh. Vì vậy ngoài bám tường còn có cách lấp ngõ cụt, cách giải ngược từ đích, và cách chia vùng. Bài này giải thích từng cách bằng nguyên lý chứ không chỉ mẹo, để bạn biết vì sao nó đúng và lúc nào nên đổi cách.

Vì sao bám một bên tường lại luôn ra được, và luôn có nghĩa là khi nào

Hãy tưởng tượng mọi bức tường nối liền với viền ngoài của mê cung như một sợi dây duy nhất bị vo lại. Nếu bạn đặt tay lên sợi dây đó và đi dọc theo nó, bạn sẽ đi hết chiều dài của sợi dây và quay về điểm xuất phát. Lối vào và lối ra đều là chỗ hở trên viền ngoài, tức là cùng nằm trên sợi dây ấy, nên trên đường đi dọc sợi dây bạn chắc chắn gặp lối ra.

Lập luận này đúng khi mọi tường đều nối với nhau thành một khối, điều mà người ta gọi là mê cung liên thông đơn. Các mê cung hoàn hảo vẽ theo kiểu mọc nhánh, phần lớn mê cung trong sách cho trẻ và trên bao bì đều thuộc loại này. Với chúng, quy tắc bàn tay là con đường an toàn tuyệt đối, chỉ tốn công đi vào các ngõ cụt rồi quay ra.

Cái giá của sự chắc chắn là quãng đường. Bám tường phải buộc bạn đi vào mọi ngõ cụt nằm bên phải trên đường, kể cả những ngõ rất dài. Trên giấy, chi phí đó chỉ là thời gian kéo bút. Nhưng nếu bạn muốn luyện mắt và đầu, bám tường nên là phương án dự phòng chứ không phải cách đầu tiên.

Bốn tình huống quy tắc bàn tay không cứu được

Đích nằm giữa một đảo tường. Nhiều mê cung đặt đích ở tâm, bao quanh bởi những bức tường không chạm viền ngoài. Bạn bám tường sẽ đi hết viền, quay về lối vào mà không bao giờ chạm tâm.

Mê cung có vòng lặp quanh điểm xuất phát. Nếu bạn bắt đầu đặt tay lên một bức tường thuộc đảo bên trong, bạn sẽ đi vòng quanh đảo đó mãi. Luôn bắt đầu bám tường từ lối vào trên viền.

Mê cung nhiều tầng có cầu vượt. Một số mê cung vẽ đường đi chui qua dưới đường khác. Khi hành lang bắt chéo nhau, khái niệm "tường liền một khối" không còn đúng như trên mặt phẳng.

Mê cung có luật riêng. Có dạng mê cung mũi tên chỉ được đi một chiều, mê cung màu chỉ được bước sang ô khác màu, mê cung đếm số chỉ được đi đúng số bước. Quy tắc bàn tay không áp dụng được, bạn phải giải theo luật của bài.

Lấp ngõ cụt: cách chỉ làm được trên giấy

Khi bạn nhìn thấy toàn bộ mê cung, có một cách rất gọn: xoá dần mọi ngõ cụt cho tới khi chỉ còn đường giải. Cách này không cần chọn hướng, không cần nhớ.

  1. Quét mắt một lượt và đánh dấu mọi ô cụt, tức ô chỉ có một lối thông ra.
  2. Từ mỗi ô cụt, tô ngược lại theo hành lang cho tới khi gặp một ngã ba hoặc ngã tư. Dừng ở đó, đừng tô qua.
  3. Sau khi tô, một số ngã ba trở thành hành lang thường vì một nhánh đã bị lấp. Một số chỗ mới lại trở thành ô cụt.
  4. Lặp lại từ bước một với những ô cụt mới xuất hiện.
  5. Khi không còn ô cụt nào ngoài lối vào và lối ra, phần chưa bị tô chính là đường giải. Với mê cung hoàn hảo, nó là một đường duy nhất.

Lấp ngõ cụt chậm ở lần đầu nhưng rất thư giãn và gần như không thể sai. Nó cũng là cách tốt để trẻ hiểu vì sao mê cung "chỉ có một đường": con thấy tận mắt mọi nhánh khác đều kết thúc ở bức tường.

Đánh dấu lối đã đi: cách giải mọi mê cung kể cả có đảo

Từ thế kỷ 19, người ta đã mô tả một cách giải mê cung tổng quát thường được gọi theo tên một kỹ sư người Pháp là phương pháp Trémaux. Ý chính như sau: mỗi khi đi qua một lối ở ngã rẽ, bạn đánh một dấu ở đầu lối đó. Tới một ngã rẽ mới, ưu tiên chọn lối chưa có dấu. Nếu đang đi một lối mới mà lại tới một ngã rẽ đã từng qua, bạn quay lại đường vừa tới. Không bao giờ đi vào lối đã có hai dấu.

Cách này đúng với cả mê cung có vòng lặp và có đảo, vì nó không dựa vào tường mà dựa vào trí nhớ được ghi ra ngoài. Trên giấy, bạn dùng chấm bút chì nhỏ ở đầu mỗi hành lang. Nếu dạy trẻ trong mê cung ngoài trời bằng dây hay bằng bàn ghế xếp, có thể dùng sỏi hay lá cây đặt ở các ngã rẽ.

Trong thực tế, khi giải trên giấy người lớn thường kết hợp: đầu tiên nhìn toàn cảnh để đoán đích nằm trên đảo hay không, sau đó chọn bám tường nếu không có đảo, hoặc đánh dấu nếu có. Nhận ra loại mê cung trước khi đặt bút là một kỹ năng đáng luyện.

So sánh nhanh bốn cách giải

Bảng dưới gom bốn cách lại để bạn chọn theo từng mê cung.

Cách giảiLuôn ra được khi nàoƯu điểmNhược điểm
Bám một bên tườngMê cung mà mọi tường nối với viền ngoàiKhông cần nhớ gì, không cần nhìn toàn cảnhĐi vào mọi ngõ cụt cùng phía; thất bại với đảo
Lấp ngõ cụtMọi mê cung nhìn được toàn cảnhGần như không thể sai, cho thấy rõ cấu trúcChậm với mê cung rất lớn; không dùng được khi đang đi trong mê cung thật
Đánh dấu lối đã điMọi mê cung, kể cả có đảo và vòng lặpTổng quát nhấtPhải ghi dấu cẩn thận; dễ rối nếu dấu khó nhìn
Giải ngược từ đíchKhi đích có ít lối vào hơn lối xuất phátThường ngắn hơn với mê cung thiết kế đánh lừa từ lối vàoKhông có bảo đảm; chỉ là mẹo chọn hướng

Người thiết kế mê cung giỏi biết mọi cách này, nên họ hay đặt nhánh cụt dài cạnh lối ra để làm khó cả người giải ngược. Đọc bài về cách vẽ mê cung trong cùng danh mục để nhìn từ phía người đặt bẫy.

Tìm đường ngắn nhất: đánh số lan như sóng nước

Bám tường hay đánh dấu đều đưa bạn ra, nhưng không hứa đường ngắn nhất. Khi mê cung có vòng lặp, có thể có vài đường ra với độ dài khác nhau, và một số đề hỏi đúng điều đó. Cách làm trên giấy rất đơn giản: ghi số 0 vào ô lối vào. Mọi ô kề bên có thể đi tới ghi số 1. Mọi ô chưa có số mà kề với ô số 1 ghi số 2. Cứ thế lan ra như vòng sóng khi ném viên sỏi xuống ao.

Khi vòng sóng chạm tới ô lối ra, số ghi ở đó chính là số bước của đường ngắn nhất. Muốn vẽ đường đó, bạn đi ngược từ lối ra: mỗi bước chọn một ô kề có số nhỏ hơn đúng một đơn vị. Có thể có nhiều đường ngắn nhất bằng nhau, khi đó ở một số ô bạn sẽ có hai lựa chọn.

Cách này tốn công với mê cung lớn, nên hãy thử trên mê cung mười nhân mười ô có vòng lặp. Nó cũng là ý tưởng nền của nhiều cách tìm đường mà máy tính dùng, chỉ khác là máy đánh số nhanh hơn rất nhiều. Hiểu được cách đánh số giúp bạn nhìn mê cung theo khoảng cách chứ không chỉ theo ngã rẽ.

Giải ngược và chia vùng: hai mẹo cho người đã quen

Khi nhìn toàn cảnh, nhiều người giải lâu năm làm cùng lúc từ hai đầu: dò vài bước từ lối vào, rồi dò vài bước từ lối ra, tìm chỗ hai nhánh có thể gặp nhau. Cách này hiệu quả vì người vẽ mê cung thường dồn bẫy gần một đầu, còn đầu kia thoáng hơn. Nếu từ lối ra chỉ có một hành lang dài không rẽ, bạn đã tiết kiệm được cả đoạn đó.

Mẹo thứ hai là chia vùng. Hãy tìm những hành lang "cổ chai", nơi mọi đường từ nửa này sang nửa kia đều phải đi qua. Nếu một vùng lớn chỉ thông với phần còn lại qua đúng một lối và không chứa lối ra, bạn có thể bỏ qua cả vùng đó, giống như lấp một ngõ cụt khổng lồ.

Hai mẹo này không có bảo đảm như bám tường hay đánh dấu. Chúng là cách tăng tốc dựa trên việc đọc ý người thiết kế. Khi chúng không giúp được, bạn vẫn luôn có thể quay về một trong các cách chắc chắn ở trên.

Luyện giải mê cung bằng mắt và các nấc tự đặt

Khi đã nắm các cách có bảo đảm, phần thú vị là giải bằng mắt: dò đường chỉ bằng ánh nhìn rồi mới đặt bút. Một vài nấc để bạn tự theo dõi:

  • Giải mê cung hai mươi nhân hai mươi ô bằng mắt rồi mới vẽ một nét liền, không tẩy.
  • Giải một mê cung có đảo mà không dùng dấu, chỉ nhớ trong đầu.
  • Giải mê cung vòng tròn và lục giác, nơi cảm giác phương hướng khác hẳn ô vuông.
  • Giải mê cung có luật riêng: một chiều, đổi màu, đếm bước.
  • Giải ngược: biết đích, tìm lại lối vào trong số nhiều lối hở trên viền.
  • Tự ghi lại số lần rẽ nhầm trong mỗi mê cung, và thấy con số đó giảm theo tuần.

Với trẻ, cột mốc nên là "lần đầu tự ra mê cung không cần bố mẹ chỉ" hoặc "tự nhận ra mình đi vào ngõ cụt và quay lại", không phải tốc độ. Với người cao tuổi, mê cung in khổ to trên giấy dày là một hoạt động yên tĩnh buổi sáng; nếu thấy khó tập trung hơn hẳn so với trước một cách bất thường, nên đi khám thay vì tự luyện thêm.

Câu hỏi thường gặp

Bám tường phải hay tường trái thì tốt hơn?

Như nhau về bảo đảm: cả hai đều ra được với mê cung có tường liền với viền. Quãng đường có thể khác nhau tuỳ mê cung; bám bên nào thì phải giữ nguyên bên đó suốt quãng đường, đổi giữa chừng có thể làm bạn đi vòng.

Vì sao bám tường đôi khi đi vòng mãi không ra?

Thường là vì bạn bắt đầu bám vào một bức tường thuộc đảo bên trong chứ không phải tường nối với viền ngoài, hoặc đích nằm trên đảo. Hãy quay lại lối vào và bám tường từ đó, hoặc chuyển sang cách đánh dấu lối đã đi.

Có cách nào tìm đường ngắn nhất trong mê cung không?

Có. Cách đơn giản trên giấy là đánh số các ô theo khoảng cách từ lối vào: ô cạnh lối vào là một, ô kề bên là hai, cứ lan ra như sóng. Khi sóng chạm lối ra, đi ngược theo số giảm dần sẽ được đường ngắn nhất.

Mê cung trong công viên hay khu vui chơi có giải bằng bám tường được không?

Nhiều mê cung bằng hàng rào cây có đặt đích ở giữa đảo, nên bám tường có thể chỉ đưa bạn trở lại cửa ra. Khi đi thật, bạn nên quan sát xem đích có vẻ ở tâm hay không và chuẩn bị cách đánh dấu. Luôn đi cùng người lớn nếu có trẻ nhỏ.

Giải mê cung có giúp tăng khả năng định hướng ngoài đời không?

Có thể giúp bạn quen với việc ghi nhớ ngã rẽ và hình dung bố cục, nhưng định hướng ngoài phố còn dựa vào mốc nhìn, khoảng cách và kinh nghiệm thực tế. Bằng chứng về việc kỹ năng giải mê cung trên giấy chuyển thành tìm đường ngoài đời còn hạn chế.

Trẻ giải mê cung hay đi xuyên tường thì có nên sửa không?

Với trẻ nhỏ, đó là lúc con đang hiểu luật. Có thể nhẹ nhàng hỏi con tường là gì và cho con thử lại bằng ngón tay trước khi dùng bút. Không cần chấm sai hay so sánh với anh chị.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138