ChienTich.comChiến Tích
Luyện trí với hình khối

Bài gấp giấy đục lỗ: đoán hình khi mở tờ giấy ra và cách luyện bằng giấy thật

Gấp tờ giấy, đục một lỗ, đoán xem mở ra có bao nhiêu lỗ và nằm đâu. Bài giải thích quy luật đối xứng qua nếp gấp và cách tự luyện từ một nếp tới ba nếp.

Macro shot of a square sheet of plain paper folded into quarters with a single punched hole, adult fingers about to unfold it, wooden desk in a Hai Phong apartment, cool natural light

Bài gấp giấy đục lỗ cho bạn xem một tờ giấy được gấp lại một hoặc vài lần, rồi đục lỗ (hoặc cắt một góc) ở một chỗ; nhiệm vụ là đoán hình dạng tờ giấy khi mở ra hoàn toàn. Quy luật nền tảng chỉ có một: mỗi lỗ sẽ được nhân đôi, đối xứng qua nếp gấp cuối cùng bị mở ra, rồi lại nhân đôi qua nếp trước đó, cứ thế cho đến nếp đầu tiên.

Dạng bài này xuất hiện trong nhiều bộ đề luyện tư duy không gian và cả trong một số bài trắc nghiệm năng lực, vì nó buộc bạn hình dung một chuỗi biến đổi trong đầu. Tin tốt là đây là dạng bài luyện được rất rõ: chỉ cần một xấp giấy nháp và một cái kim hay bút chì nhọn, bạn tự kiểm được mọi dự đoán của mình. Bài này đi từ quy luật, các bẫy thường gặp, tới cách luyện từng nấc.

Quy luật đối xứng: vì sao mở ra là lỗ nhân đôi

Khi bạn gấp đôi một tờ giấy, hai nửa nằm chồng khít lên nhau. Một mũi kim đâm xuyên qua chỗ nào trên tờ đã gấp thì cũng đâm xuyên qua cả hai lớp. Mở ra, bạn được hai lỗ nằm đối xứng nhau qua nếp gấp, giống như hình và ảnh của nó trong gương đặt dọc nếp gấp.

Gấp tiếp một lần nữa thì xấp giấy có bốn lớp, và một lỗ đục sẽ thành bốn lỗ khi mở hết. Gấp ba lần cho tám lớp. Nói chung, nếu mỗi lần gấp đều là gấp đôi toàn bộ xấp giấy và lỗ không nằm đúng trên nếp, số lỗ khi mở ra bằng hai mũ số lần gấp. Đây là cách kiểm nhanh đầu tiên khi bạn chọn đáp án: đáp án có số lỗ sai thì loại ngay.

Để đoán vị trí, hãy mở ngược theo thứ tự: nếp gấp sau cùng mở trước. Ở mỗi bước, vẽ thêm bản đối xứng của mọi lỗ đang có qua nếp vừa mở. Làm từng bước trên giấy nháp thì gần như không sai; cái khó của bài là làm trong đầu, và đó chính là phần luyện.

Năm bẫy khiến người làm đoán sai

Lỗ nằm đúng trên nếp gấp. Lỗ đục ngay trên đường gấp sẽ không nhân đôi thành hai lỗ rời mà thành một lỗ to hơn, kéo dài sang hai phía. Nếu lỗ là nửa hình tròn chạm nếp, mở ra là hình tròn trọn vẹn.

Gấp không đều, chỉ gấp một phần. Có đề gấp một góc tờ giấy chứ không gấp đôi cả tờ. Khi đó chỉ phần nằm dưới góc gấp được nhân đôi, phần còn lại một lớp.

Gấp chéo. Nếp gấp theo đường chéo tạo đối xứng qua đường chéo, lỗ ở gần cạnh trên sẽ có bản sao gần cạnh bên chứ không phải cạnh dưới. Người quen gấp ngang dọc hay sai ở đây.

Hình lỗ không đối xứng. Nếu lỗ là hình tam giác hay hình mũi tên, bản sao qua nếp là ảnh gương: mũi tên chỉ sang phải sẽ thành mũi tên chỉ sang trái. Đề hay cài đáp án có đúng vị trí nhưng sai hướng.

Cắt góc thay vì đục lỗ. Cắt mất một góc ở xấp đã gấp tạo ra khoảng khuyết trên mép tờ khi mở, có thể là khuyết ở giữa cạnh hay khuyết ở tâm tờ, tuỳ góc đó tương ứng với vị trí nào khi mở.

Luyện bằng giấy thật trong mười lăm phút mỗi buổi

Cách luyện hiệu quả nhất là dự đoán trước, rồi làm thật để kiểm. Mỗi lần sai là một bài học rất cụ thể.

  1. Chuẩn bị giấy nháp cắt vuông khoảng mười lăm centimet, một cây bút chì nhọn hoặc kim to có tay cầm, một tấm xốp hoặc miếng bìa dày lót bên dưới.
  2. Gấp một nếp, đục một lỗ. Trước khi mở, vẽ ra một tờ giấy khác dự đoán của bạn: bao nhiêu lỗ, nằm đâu.
  3. Mở ra so sánh. Ghi lại đúng hay sai và nếu sai thì sai do số lỗ, vị trí hay hướng.
  4. Lặp lại với hai nếp vuông góc, rồi hai nếp song song, rồi một nếp chéo.
  5. Khi đã đúng đều với hai nếp, chuyển sang ba nếp và thử đục hai lỗ khác hình dạng.
  6. Cuối buổi, thử đảo chiều: nhìn một tờ giấy đã mở có các lỗ, đoán xem nó đã được gấp thế nào và đục ở đâu.

Chiều ngược ở bước cuối khó hơn và hay hơn. Có những tờ giấy có nhiều cách gấp cho cùng kết quả, việc tìm đủ các cách là bài luyện mở rộng tốt. Với trẻ, dùng kéo đầu tròn và người lớn đục lỗ hộ nếu dùng kim.

Ví dụ giả định: mở từng nếp với hai lần gấp

Giả sử một tờ giấy vuông được gấp đôi từ trái sang phải, nếp gấp nằm dọc giữa tờ. Sau đó xấp giấy được gấp tiếp từ trên xuống dưới, nếp thứ hai nằm ngang. Bây giờ xấp giấy là một hình vuông nhỏ bằng một phần tư, bốn lớp, nằm ở góc dưới bên phải chỗ tờ giấy cũ. Góc trên bên trái của xấp nhỏ, nơi hai nếp gặp nhau, chính là tâm của tờ giấy khi mở ra; góc dưới bên phải là một góc thật của tờ gốc. Một lỗ tròn được đục ở gần góc trên bên trái của xấp giấy nhỏ, không chạm nếp nào.

Mở nếp thứ hai trước, tức nếp ngang. Lỗ đang có được nhân đôi đối xứng qua nếp ngang: một lỗ ở trên, một lỗ ở dưới, cách nếp cùng một khoảng. Lúc này bạn có nửa tờ giấy với hai lỗ nằm thẳng hàng theo chiều dọc. Mở tiếp nếp dọc: hai lỗ đó lại được nhân đôi qua nếp dọc, thêm hai lỗ ở nửa bên kia. Kết quả là bốn lỗ quây quanh tâm tờ giấy, tạo thành bốn đỉnh của một hình chữ nhật, đối xứng qua cả hai đường giữa tờ.

Để ý rằng vị trí lỗ trên xấp nhỏ quyết định bốn lỗ nằm gần tâm hay gần bốn góc của tờ giấy mở. Lỗ đục gần góc của xấp nhỏ ứng với góc của tờ gốc thì khi mở sẽ nằm gần bốn góc tờ; đục gần góc ứng với tâm tờ thì bốn lỗ quây quanh tâm. Đây chính là chỗ đề hay cài đáp án gần đúng. Bạn hãy làm lại ví dụ này bằng giấy thật để kiểm.

Từ đục lỗ đến cắt giấy đối xứng

Cùng một nguyên lý đối xứng qua nếp gấp nằm sau nghề cắt giấy trang trí mà nhiều trẻ đã làm ở lớp: hoa tuyết, dây người nắm tay, hoa văn cửa sổ. Bảng dưới so các kiểu gấp và hình bạn sẽ thu được.

Cách gấpSố lớpĐối xứng khi mởVí dụ thành phẩm
Gấp đôi một lần2Đối xứng gương qua một trụcTrái tim, con bướm, chiếc lá
Gấp đôi hai lần vuông góc4Đối xứng qua hai trụcHoa bốn cánh, khung cửa sổ
Gấp quạt nhiều nếp song songTuỳ số nếpHình lặp lại thành dảiDây người nắm tay, dây hoa
Gấp tam giác nhiều lần từ tâmThường từ 8 đến 12 tuỳ cách gấpĐối xứng xoay quanh tâm kèm đối xứng gươngHoa tuyết sáu cánh, hoa văn tròn

Một bài luyện vui là đưa cho người khác một hoa văn đã cắt và mở ra, nhờ họ đoán đã gấp bao nhiêu lần và cắt những nét nào. Đây là phiên bản tự do hơn của bài gấp giấy đục lỗ trong các bộ đề.

Chuyển từ làm trên nháp sang làm trong đầu

Giữ một hình ảnh, không giữ cả chuỗi. Người mới cố nhớ toàn bộ quá trình gấp rồi mở. Người quen chỉ giữ trong đầu trạng thái hiện tại của tờ giấy và các lỗ đang có, mở xong một nếp thì cập nhật hình ảnh, rồi quên bước cũ đi.

Gọi tên vị trí bằng lời. Nói thầm "lỗ ở góc trên trái, cách nếp hai đốt ngón tay" giúp bạn giữ vị trí chắc hơn là chỉ nhìn. Lời nói là một chỗ bám cho trí nhớ làm việc.

Dùng ngón tay làm nếp. Đặt ngón tay lên đề như đặt một tấm gương dọc nếp gấp, rồi đoán lỗ phản chiếu sang bên kia. Đây là bước trung gian giữa nháp và làm thuần trong đầu.

Kiểm số lỗ trước, vị trí sau. Loại đáp án sai số lỗ trước tiên, rồi mới so vị trí. Hai bước nhỏ ít tốn sức hơn một bước lớn.

Bài gấp giấy trong các bộ đề tư duy và điều cần biết

Dạng gấp giấy đục lỗ là một trong những dạng kinh điển dùng để đo khả năng hình dung không gian trong tâm lý học, cùng với bài xoay hình và bài khai triển hình hộp. Nó cũng xuất hiện trong một số đề thi đánh giá năng lực và tuyển dụng. Nếu bạn luyện để chuẩn bị cho một kỳ thi, hãy tìm đúng định dạng của kỳ thi đó vì cách vẽ đề và luật về nếp gấp có thể khác nhau.

Điểm nên biết là kỹ năng này luyện được và tiến bộ thấy rõ sau vài tuần, nhưng nhiều nghiên cứu cho thấy mức tiến bộ lan sang các việc không gian khác thì nhỏ hơn và không đều. Luyện gấp giấy giúp bạn giỏi bài gấp giấy và những bài gần giống; nó không phải con đường tắt để thay đổi năng lực tổng quát.

Với trẻ em, dạng bài này có thể biến thành hoạt động thủ công nhẹ nhàng thay vì bài tập. Con đoán, con mở ra, con thấy mình đoán đúng hay bất ngờ. Không cần chấm điểm hay so sánh; điều đáng ghi nhận là con dám đoán trước rồi tự kiểm.

Nấc tiến bộ tự đặt cho bài gấp giấy

Một thang gợi ý để bạn tự theo dõi so với chính mình. Mỗi nấc nên giữ được trong vài buổi liền rồi mới chuyển lên, vì đoán đúng một lần có thể là may, còn đúng đều mới là kỹ năng:

  • Đoán đúng số lỗ và vị trí với một nếp gấp, mười lần liên tiếp.
  • Đoán đúng với hai nếp vuông góc mà không cần vẽ nháp.
  • Đoán đúng khi có nếp gấp chéo và lỗ hình không đối xứng.
  • Đoán đúng với ba nếp gấp, kể cả lỗ nằm trên nếp.
  • Làm chiều ngược: nhìn tờ đã mở, tìm ra ít nhất một cách gấp và đục.
  • Tự cắt một hoa tuyết sáu cánh theo hình mình vẽ trước.

Cột mốc ở đây gắn với kỹ năng chứ không gắn với tốc độ. Người cao tuổi có thể dùng giấy màu to, nếp gấp rõ để luyện thong thả; trẻ nhỏ bắt đầu bằng cắt hình trái tim một nếp gấp là đủ vui.

Câu hỏi thường gặp

Gấp giấy ba lần rồi đục một lỗ thì mở ra có mấy lỗ?

Nếu mỗi lần đều gấp đôi toàn bộ xấp giấy và lỗ không chạm nếp gấp nào, mở ra có tám lỗ. Nếu lỗ nằm trên nếp, một số lỗ sẽ nhập lại thành lỗ lớn hơn nên số lỗ rời sẽ ít hơn.

Có mẹo nào đoán nhanh vị trí lỗ khi mở ra không?

Mở ngược theo thứ tự, nếp cuối mở trước. Mỗi lần mở, thêm bản đối xứng của mọi lỗ đang có qua nếp vừa mở. Kiểm thêm số lỗ phải bằng hai mũ số lần gấp khi lỗ không chạm nếp.

Bài gấp giấy đục lỗ có trong đề thi nào?

Dạng này xuất hiện trong nhiều bộ đề luyện tư duy không gian, một số đề đánh giá năng lực và bài kiểm tra tuyển dụng. Định dạng mỗi kỳ thi khác nhau, nên khi ôn thi hãy xem đề mẫu chính thức của kỳ thi đó.

Trẻ mấy tuổi có thể làm bài gấp giấy đục lỗ?

Trẻ khoảng sáu, bảy tuổi có thể làm với một nếp gấp và tự kiểm bằng giấy thật. Nhiều nếp hơn hợp với trẻ lớn hơn. Cho con cắt hình bằng kéo đầu tròn, người lớn đục lỗ hộ nếu dùng kim.

Làm bài gấp giấy trên máy có giống làm bằng giấy thật không?

Về suy luận thì giống, nhưng giấy thật cho bạn kiểm ngay dự đoán và cảm nhận nếp gấp bằng tay, rất có ích khi mới học. Khi đã quen, làm trên giấy in hoặc màn hình giúp bạn luyện hình dung thuần trong đầu.

Luyện bài gấp giấy có làm tăng trí thông minh không?

Luyện đều sẽ giúp bạn làm bài gấp giấy và các bài gần giống tốt hơn rõ rệt. Bằng chứng về việc nó nâng năng lực tổng quát thì hạn chế. Hãy xem đây là bài luyện tư duy không gian thú vị chứ không phải phương thuốc trí tuệ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138