Ghép tranh 1000 mảnh dễ hơn nhiều khi bạn đi theo thứ tự: lật ngửa và phân loại hết mảnh trước, dựng khung viền, rồi ghép các vùng có màu hoặc hoạ tiết nổi bật, để bầu trời, mặt nước và những mảng một màu lại sau cùng và giải bằng dáng mảnh. Một bức 1000 mảnh với người mới thường mất vài buổi tối đến vài tuần, tuỳ hình và tuỳ bạn ghép một mình hay cùng cả nhà.
Ghép tranh nhiều mảnh khác các dạng luyện hình khối khác ở chỗ nó dài hơi. Không có khoảnh khắc "bừng hiểu" nào giải xong cả bức; tiến bộ đến từ hàng trăm quyết định nhỏ: mảnh này màu gì, dáng gì, nằm vùng nào. Bài này chia sẻ cách tổ chức chỗ ngồi, cách phân loại, chiến lược cho các vùng khó và cách giữ hứng thú qua nhiều buổi.
Chuẩn bị chỗ ghép trước khi mở hộp
Một bức 1000 mảnh khi xong thường rộng chừng bằng một tấm áp phích lớn, và lúc đang ghép còn cần thêm chỗ bày mảnh. Trước khi đổ mảnh ra, hãy chuẩn bị:
- Mặt bàn đủ rộng để chứa bức tranh hoàn chỉnh cộng thêm khoảng một nửa diện tích nữa cho khay mảnh. Kích thước tranh thường in trên hộp.
- Tấm nền di chuyển được: một tấm bìa cứng hay tấm ván mỏng to hơn bức tranh, để bạn dọn bàn ăn mà không phải tháo tranh.
- Khay phân loại: nắp hộp bánh, khay nhựa, đĩa phẳng. Sáu đến mười khay là vừa.
- Ánh sáng đều, không loá: đèn chiếu chéo từ trên xuống, tránh ánh nắng trực tiếp vì làm mảnh bóng loá và phai màu tranh.
- Ghế ngồi đúng tầm: ghép lâu cúi gập cổ dễ mỏi; đứng ghép một lúc rồi ngồi cũng là cách đổi tư thế.
- Chỗ an toàn khỏi trẻ nhỏ và vật nuôi: mảnh ghép nhỏ là vật có thể gây hóc với trẻ dưới ba tuổi và vật nuôi hay gặm.
Nếu nhà chật, một tấm nỉ cuộn được hoặc tấm bìa gập đôi có thể cất lên nóc tủ sau mỗi buổi. Đừng để tranh dở trên sàn nơi có người đi lại.
Bảy bước ghép theo thứ tự
Thứ tự dưới đây là cách nhiều người ghép lâu năm dùng. Bạn có thể đổi chút ít, nhưng hai bước đầu gần như luôn đáng làm.
- Lật ngửa tất cả mảnh. Việc này mất nửa giờ đến một giờ với 1000 mảnh, nhưng tiết kiệm nhiều giờ sau đó vì bạn không phải lật đi lật lại.
- Trong lúc lật, nhặt riêng mảnh viền, tức mảnh có ít nhất một cạnh thẳng, ra một khay.
- Dựng khung viền. Bốn mảnh góc có hai cạnh thẳng là điểm tựa. Khung viền cho bạn kích thước thật của bức tranh trên bàn.
- Phân loại phần còn lại theo màu và hoạ tiết lớn: vùng trời, vùng cây, vùng nhà, vùng có chữ hay đường kẻ rõ.
- Ghép các vùng dễ nhận nhất trước: vật có đường viền rõ, màu tương phản, chi tiết lặp lại ít. Đặt từng cụm vào vị trí gần đúng bên trong khung.
- Nối các cụm với nhau và với khung. Lúc này những mảnh "lạc loài" bắt đầu có chỗ.
- Cuối cùng giải các mảng một màu bằng dáng mảnh, xem bước dưới.
Đừng ép mảnh. Mảnh vừa khít sẽ khớp vào nhẹ nhàng; mảnh phải ấn mạnh mới vào gần như chắc chắn là sai và làm hỏng mép giấy.
Phân loại theo dáng mảnh để giải vùng một màu
Với bầu trời trong, mặt biển hay nền tối, màu không còn giúp được. Lúc này bạn phân loại theo dáng: mỗi mảnh có bốn cạnh, mỗi cạnh là núm lồi ra, hốc lõm vào, hoặc cạnh thẳng nếu là mảnh viền. Ở phần lớn tranh cắt kiểu lưới, mảnh bên trong rơi vào vài nhóm dưới đây.
| Nhóm dáng | Mô tả | Cách dùng |
|---|---|---|
| Bốn núm | Bốn cạnh đều lồi ra | Chỉ khớp với mảnh có hốc ở cạnh tương ứng; dễ nhận, nên tách riêng |
| Bốn hốc | Bốn cạnh đều lõm vào | Hay nằm xen giữa các mảnh bốn núm |
| Hai núm đối nhau | Núm ở hai cạnh đối diện, hốc ở hai cạnh kia | Thường xếp thành hàng xen kẽ với nhóm ngược lại |
| Hai núm kề nhau | Núm ở hai cạnh kề nhau | Nhóm đông nhất ở nhiều tranh; chia tiếp theo độ to của núm |
| Ba núm một hốc, ba hốc một núm | Lệch về một bên | Dùng hướng của cạnh khác loại để xoay mảnh nhanh |
Cách cắt mảnh khác nhau giữa các tranh: có tranh cắt lưới đều, có tranh cắt tự do không theo hàng. Với tranh cắt lưới, bạn có thể ghép từng hàng theo quy luật xen kẽ của dáng mảnh. Với tranh cắt tự do, dáng mảnh đa dạng hơn và việc phân loại kém hiệu quả hơn, nên dựa vào màu và hoạ tiết nhiều hơn.
Những mẹo nhỏ giúp đỡ mỏi mắt
Nhìn mảnh theo hướng của hình trên hộp. Xoay mảnh sao cho hoạ tiết cùng chiều với tranh mẫu. Não nhận ra màu và nét dễ hơn khi mọi thứ đúng chiều.
Nhìn mặt sau của tranh mẫu nếu có. Một số hộp in sẵn lưới hay hình mờ; không có thì thôi, đừng tốn công tìm.
Đổi vùng khi bế tắc. Ngồi mười lăm phút ở một vùng mà không ghép thêm được mảnh nào là lúc chuyển sang vùng khác. Quay lại sau, mắt bạn sẽ nhìn khác.
Thử mảnh theo thứ tự. Khi tìm mảnh cho một chỗ trống, lấy khay nhóm dáng đúng và thử lần lượt từng mảnh thay vì nhặt ngẫu nhiên. Bạn sẽ không thử lại cùng một mảnh hai lần.
Nghỉ mắt đều đặn. Cứ khoảng hai mươi phút nhìn ra xa vài giây. Ghép tranh dễ làm quên giờ; đặt hẹn giờ nhẹ nhàng nếu bạn hay ngồi quá lâu.
Chọn bức tranh ghép đầu tiên cho vừa sức
Số mảnh chỉ là một phần của độ khó. Hình in và kiểu cắt quyết định không kém. Khi chọn bức đầu tiên, hoặc khi chọn cho người thân, bảng dưới giúp bạn tránh một bức quá sức khiến người ghép bỏ dở.
| Yếu tố | Dễ hơn | Khó hơn |
|---|---|---|
| Số mảnh | 300 đến 500 mảnh | 1000 mảnh trở lên |
| Hình in | Nhiều vật thể khác màu, có đường nét rõ, như phố phường, chợ, giá sách | Mảng trời, biển, cánh đồng một màu; hình mờ, hình lặp lại |
| Độ tương phản | Màu sáng tối xen kẽ rõ | Toàn tông tối hoặc toàn tông nhạt |
| Kiểu cắt | Cắt lưới đều, mảnh có núm và hốc rõ | Cắt tự do, mảnh dáng lạ, nhiều mảnh gần giống nhau |
| Cỡ mảnh | Mảnh to, dễ cầm | Mảnh nhỏ, cần mắt tốt và ánh sáng tốt |
Một bức 500 mảnh hình chợ quê nhiều màu có thể dễ hơn một bức 500 mảnh hình bầu trời đêm. Nếu đây là món quà cho người cao tuổi, hãy ưu tiên mảnh to và hình nhiều màu tương phản hơn là số mảnh nhiều. Đọc kích thước tranh hoàn chỉnh trên hộp để chắc nhà có chỗ bày.
Một chút lịch sử của tranh ghép mảnh
Theo các tài liệu lịch sử đồ chơi giáo dục thường được dẫn, những bức tranh ghép đầu tiên xuất hiện ở Anh vào khoảng thập niên 1760, khi một thợ khắc in dán bản in lên tấm gỗ mỏng rồi cưa theo đường biên giới các nước để dạy địa lý. Vì cưa bằng tay trên gỗ, tranh ghép thời đó đắt và chỉ dành cho nhà khá giả.
Đến cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, việc cắt bằng khuôn dập trên bìa cứng làm tranh ghép rẻ đi nhiều và phổ biến rộng. Các kiểu mảnh có núm và hốc khoá vào nhau như ngày nay dần trở thành chuẩn vì giữ mảnh chắc hơn, cho phép ghép xong rồi di chuyển cả bức.
Ngày nay tranh ghép có đủ cỡ, từ vài chục mảnh to cho trẻ nhỏ tới hàng nghìn mảnh, kể cả tranh ghép hình tròn, tranh không có hình in, hay tranh hai mặt. Bạn có thể bắt đầu với 300 hoặc 500 mảnh trước khi lên 1000.
Ghép tranh cùng cả nhà, với trẻ và với người cao tuổi
Tranh ghép có một ưu điểm hiếm có: nhiều người cùng làm được mà không ai phải chờ lượt. Mỗi người nhận một vùng, ai muốn ngồi bao lâu thì ngồi. Một bức tranh để trên tấm nền ở góc phòng khách có thể là việc chung cả nhà trong vài tuần, mỗi tối vài người ghé ghép vài mảnh.
Với trẻ, hãy chọn số mảnh hợp tuổi: trẻ mẫu giáo hợp với tranh vài chục mảnh to; trẻ tiểu học có thể làm vài trăm mảnh cùng bố mẹ. Đừng bắt con ghép xong trong một buổi, cũng đừng so con với anh chị. Một cột mốc đẹp cho con là "con tự dựng xong khung viền" hoặc "con tìm ra mảnh cuối của bông hoa".
Với người cao tuổi, tranh mảnh to, hình rõ nét, nhiều màu tương phản dễ nhìn và dễ cầm hơn. Ghép tranh là hoạt động tĩnh, có thể giúp ông bà có thời gian tập trung yên tĩnh và trò chuyện với con cháu ngồi cạnh. Không nên giới thiệu nó như cách phòng bệnh suy giảm trí nhớ; nếu thấy người thân quên nhiều bất thường, hãy đưa đi khám.
Cột mốc tự đặt cho người ghép tranh
Ghép tranh tự nhiên đã có cột mốc rõ ràng là xong một bức. Nhưng xong một bức có thể mất nhiều tuần, nên những cột mốc nhỏ hơn giúp bạn thấy mình đang tiến bộ trong lúc bức tranh còn dở. Nếu muốn thêm, bạn có thể đặt:
- Ghép xong bức 500 mảnh đầu tiên không cần ai giúp phần viền.
- Ghép xong bức 1000 mảnh có mảng trời lớn bằng phương pháp phân loại dáng.
- Ghép một bức không nhìn tranh mẫu trên hộp.
- Ghép một bức hình tròn hoặc cắt tự do, không theo lưới.
- Ghép chung một bức với ba thế hệ trong nhà.
- Giữ sổ tranh ghép: chụp ảnh từng bức xong, ghi số mảnh và ai đã ghép cùng.
Nếu muốn giữ bức tranh lâu dài, có loại keo phủ mặt chuyên cho tranh ghép; còn không, tháo ra cất vào hộp để lần sau ghép lại hoặc cho người khác mượn cũng là một cách tiếp nối.
Câu hỏi thường gặp
Ghép tranh 1000 mảnh mất bao lâu?
Thời gian khác nhau rất nhiều tuỳ người và tuỳ hình; người mới thường cần từ hơn mười giờ đến vài chục giờ ghép thực tế, rải trong nhiều buổi. Hình nhiều mảng một màu như trời, biển có thể lâu hơn nhiều. Ghép cùng cả nhà thường nhanh hơn và vui hơn.
Có nên dựng khung viền trước không?
Đa số người ghép đều dựng viền trước vì mảnh viền dễ nhận, và khung cho biết kích thước thật của tranh. Với tranh cắt tự do không có viền thẳng, bạn bắt đầu từ vùng có hoạ tiết rõ nhất.
Làm sao giải vùng trời một màu?
Phân loại mảnh theo dáng: bao nhiêu núm, bao nhiêu hốc và vị trí của chúng. Rồi thử lần lượt từng mảnh trong nhóm dáng đúng cho mỗi chỗ trống. Để ý cả sắc độ chuyển màu rất nhẹ từ đỉnh xuống chân trời.
Trẻ mấy tuổi có thể ghép tranh nhiều mảnh?
Trẻ khoảng ba, bốn tuổi hợp với tranh vài chục mảnh to. Trẻ tiểu học có thể ghép vài trăm mảnh cùng người lớn. Tranh mảnh nhỏ cần để xa trẻ dưới ba tuổi vì nguy cơ hóc.
Ghép xong rồi giữ tranh thế nào?
Có thể phủ keo chuyên dùng cho tranh ghép rồi đóng khung, hoặc tháo ra cất hộp để ghép lại sau. Khi phủ keo, làm trên tấm nền phẳng và để khô đủ thời gian theo hướng dẫn của loại keo.
Mất một mảnh thì phải làm sao?
Trước hết tìm kỹ dưới bàn, trong khay, trong nếp tấm nền và hộp. Nếu thật sự mất, một số nhà sản xuất có dịch vụ gửi mảnh thay thế; không thì có thể tự cắt mảnh bìa cùng dáng và tô màu cho gần giống.