ChienTich.comChiến Tích
Khối xoay Rubik và câu đố cơ học

Ký hiệu xoay Rubik đầy đủ: lớp giữa, xoay hai lớp, xoay cả khối và cách đếm bước

Đọc trọn bộ ký hiệu xoay khối Rubik: sáu mặt, dấu phẩy, số 2, lớp giữa M E S, xoay hai lớp, xoay cả khối x y z, ký hiệu khối lớn và các cách đếm bước.

Over-the-shoulder view of a teenage student in Can Tho copying turn sequences into a blank notebook while holding a twisty cube, desk lamp glow, evening

Ký hiệu xoay khối Rubik dùng sáu chữ cái R, L, U, D, F, B cho sáu mặt (phải, trái, trên, dưới, trước, sau); chữ cái trơn là xoay một phần tư vòng theo chiều kim đồng hồ khi nhìn thẳng vào mặt đó, thêm dấu phẩy trên là ngược chiều, thêm số 2 là nửa vòng. Ngoài sáu mặt, bộ ký hiệu đầy đủ còn có ba lớp giữa M, E, S, các lần xoay hai lớp cùng lúc, và ba phép xoay cả khối x, y, z.

Các hướng dẫn cho người mới thường chỉ dạy sáu mặt cơ bản. Bài này đi tiếp phần còn lại: những ký hiệu bạn sẽ gặp ngay khi đọc công thức của phương pháp giải nhanh, khối 4×4, kim tự tháp, mười hai mặt, cùng cách người ta đếm số bước để so độ dài các lời giải. Bài không dạy cách giải, chỉ dạy cách đọc.

Nhắc lại sáu mặt và quy tắc chiều xoay

Cầm khối sao cho một mặt hướng thẳng vào bạn: đó là F. Mặt đối diện là B, mặt trên là U, mặt dưới là D, bên phải là R, bên trái là L. Tên mặt gắn với vị trí so với người cầm, không gắn với màu. Nếu bạn xoay cả khối trong tay, mặt màu đỏ đang là F có thể trở thành R; ký hiệu luôn đọc theo vị trí lúc đó.

Quy tắc chiều là chỗ người mới nhầm nhiều nhất. "Theo chiều kim đồng hồ" phải hiểu là khi nhìn thẳng vào mặt đang xoay. Với R, bạn tưởng tượng mình đứng bên phải khối nhìn vào: lớp phải đi lên ở phía trước, đi ra sau ở phía trên. Với L, nhìn từ bên trái, nên L làm lớp trái đi xuống ở phía trước, tức ngược hướng với R nếu nhìn từ phía bạn. Tương tự, D ngược hướng với U, B ngược hướng với F khi nhìn từ phía trước.

Một mẹo kiểm tra: R và L′ làm hai lớp đi cùng một hướng. Nếu bạn làm R L′ mà thấy hai lớp ngược chiều nhau, bạn đang hiểu sai quy tắc. Số 2 (như R2) là nửa vòng; trên khối 3×3 không quan trọng xoay về phía nào, nhưng một số tài liệu ghi R2′ để gợi ý chiều xoay thuận ngón tay.

Ba lớp giữa M, E, S

Lớp giữa là lớp nằm kẹp giữa hai mặt đối diện. Mỗi lớp giữa có một chiều quy ước, mượn theo một mặt bên cạnh. Đây là phần mà hướng dẫn cơ bản hay bỏ qua, trong khi nhiều công thức hiện đại dùng rất nhiều.

Ký hiệuLớp nàoChiều xoay theoHay gặp ở
MLớp giữa giữa L và RCùng chiều với LPhương pháp giải dựa trên khối ghép, bước cuối của nhiều cách giải, giải bịt mắt
ELớp giữa giữa U và DCùng chiều với DÍt gặp, chủ yếu trong vài công thức hoán vị cạnh
SLớp giữa giữa F và BCùng chiều với FMột số công thức định hướng cạnh và hoán vị cạnh
M′, E′, S′Như trênNgược chiều quy ướcRất hay gặp, nhất là M′
M2, E2, S2Như trênNửa vòngHoán vị cạnh, các công thức đổi hai cặp cạnh

Mẹo nhớ: M là "giữa" theo nghĩa tiếng Anh, đi cùng L vì L viết trước R trong cặp trái phải. E đi cùng D, S đi cùng F. Khi xoay lớp giữa, các khối tâm cũng đổi chỗ, nên màu của "mặt trước" có thể đổi; đừng hoảng khi thấy tâm khác màu sau một công thức có M.

Xoay hai lớp cùng lúc và xoay cả khối

Xoay hai lớp: chữ thường hoặc chữ w. Ký hiệu r (hoặc Rw) là xoay mặt R cùng lớp giữa sát nó, tức hai lớp ngoài bên phải, theo chiều của R. Tương tự cho l, u, d, f, b. Hai cách viết r và Rw nghĩa như nhau trên khối 3×3; các tài liệu mới hay dùng Rw để tránh nhầm với khối lớn.

Xoay cả khối: x, y, z. x là xoay cả khối theo chiều của R, như thể bạn làm R cùng lúc với L′ và M′. y theo chiều của U, z theo chiều của F. Phép xoay cả khối không làm thay đổi trạng thái giải, chỉ đổi cách bạn cầm. Một số công thức chèn x hoặc y để bạn cầm khối ở góc thuận tay hơn.

Nhận ra quan hệ giữa các ký hiệu. r tương đương R cộng M′; x tương đương R cộng M′ cộng L′. Hiểu quan hệ này giúp bạn đọc được công thức viết theo nhiều kiểu khác nhau mà không phải học thuộc lại.

Dấu ngoặc và số mũ. Công thức thường được chia nhóm bằng ngoặc đơn, ví dụ (R U R′ U′) để báo cụm này nên thực hiện liền một nhịp tay. Ngoặc kèm số như (R U R′ U′)×3 nghĩa là lặp cả cụm ba lần. Ngoặc không đổi nghĩa phép xoay, chỉ gợi ý cách chia nhịp.

Ký hiệu trên khối lớn 4×4 trở lên

Khối lớn có nhiều lớp bên trong, nên cần thêm cách nói lớp thứ mấy. Quy ước phổ biến hiện nay: Rw là hai lớp ngoài bên phải; 3Rw là ba lớp ngoài bên phải; số đứng trước chữ in hoa không có w, như 2R, là chỉ lớp thứ hai tính từ phải sang, không kèm lớp ngoài. Trên khối 4×4, nhiều tài liệu cũ dùng chữ thường r để chỉ riêng lớp trong, trái với nghĩa r trên 3×3. Vì thế khi đọc một công thức khối lớn, bạn nên kiểm phần chú thích ký hiệu của tài liệu đó trước.

Các chuỗi xáo khối lớn trong thi đấu hiện dùng ký hiệu có w, như Rw2 hay 3Fw′, nên nắm được cách viết này là đủ để tự xáo đúng chuẩn khi tập ở nhà. Với 6×6 và 7×7, số đứng trước có thể lên tới 3, nghĩa là ba lớp ngoài.

Một lưu ý về lỗi chẵn lẻ của khối chẵn: các công thức sửa lỗi thường viết bằng lớp trong, như 2R2 hay Rw2. Đọc nhầm Rw2 thành 2R2 là công thức không chạy và làm rối thêm. Khi tập công thức chẵn lẻ, nên tập chậm và kiểm khối sau mỗi lần thực hiện.

Ký hiệu trên kim tự tháp, mười hai mặt và khối hai tầng cắt chéo

Mỗi khối khác hình có quy ước riêng. Ba bộ dưới đây là những bộ bạn hay gặp nhất trong chuỗi xáo thi đấu.

  • Kim tự tháp: U, L, R, B là xoay hai lớp quanh đỉnh trên, đỉnh trái, đỉnh phải, đỉnh sau, theo chiều kim đồng hồ khi nhìn từ đỉnh đó vào. Chữ thường u, l, r, b là chỉ xoay chóp nhỏ ở đỉnh. Mỗi lần xoay là một phần ba vòng.
  • Mười hai mặt: chuỗi xáo thi đấu dùng R++ và R−− (xoay gần như cả khối, trừ phần bên trái, hai phần năm vòng theo hai chiều), D++ và D−− tương tự cho phần dưới, cùng U và U′ là xoay mặt trên một phần năm vòng. Khi giải, người ta lại hay dùng ký hiệu theo từng mặt như 3×3; mỗi tài liệu có chú thích riêng.
  • Khối hai tầng cắt chéo: một cặp số (a, b) nghĩa là xoay tầng trên a nấc và tầng dưới b nấc, mỗi nấc 30 độ; dấu gạch chéo là lật nửa bên phải nửa vòng. Ví dụ giả định (1, 0) / (−1, 0) nghĩa là xoay tầng trên một nấc, lật, xoay tầng trên ngược lại một nấc.
  • Khối nghiêng: R, L, U, B chỉ các nửa khối xoay quanh bốn góc, mỗi lần một phần ba vòng; quy ước góc nào mang chữ gì khác nhau giữa các nguồn cũ và mới, nên đọc chú thích trước.

Khối mặt đồng hồ dùng ký hiệu riêng gồm vị trí bốn chốt và số nấc quay bánh xe; luật thi có bảng giải thích đầy đủ, bạn nên tra trực tiếp khi cần.

Đếm bước: vì sao cùng một lời giải có ba con số khác nhau

Khi so độ dài lời giải, người ta phải thống nhất cách đếm. Có ba cách phổ biến, cho ra số khác nhau với cùng một chuỗi xoay. Ví dụ giả định dưới đây dùng chuỗi R2 M U′ (ba ký hiệu).

Cách đếmQuy tắcChuỗi ví dụ tính ra
Đếm nửa vòng là một bướcR2 là 1 bước; lớp giữa M là 2 bước vì bằng hai mặt ngoài cộng xoay khối4 bước
Đếm phần tư vòngR2 là 2 bước; M vẫn tính như hai mặt ngoài5 bước
Đếm theo lớpMỗi lần xoay một lớp, kể cả lớp giữa, là 1 bước; nửa vòng là 13 bước
Đếm theo lúc thực hiệnNhư đếm theo lớp, cộng thêm mỗi lần xoay cả khốiTùy số lần xoay khối trong lời giải

Con số 20 bước nổi tiếng cho khối 3×3 là theo cách đếm nửa vòng là một bước. Theo cách đếm phần tư vòng, con số tương ứng là 26. Khi bạn đọc một lời giải "chỉ 18 bước", hãy hỏi lại cách đếm trước khi so sánh.

Năm lỗi đọc ký hiệu hay gặp và cách tự kiểm

Đọc chiều theo góc nhìn của mình thay vì của mặt. Đây là lỗi số một với L, D và B. Cách sửa: trước khi làm một công thức mới, thử làm từng ký hiệu một rồi làm ngược lại; nếu khối không trở về như cũ, bạn đang hiểu sai chiều ở đâu đó.

Quên rằng xoay cả khối đổi tên các mặt. Sau một chữ y, mặt bên phải cũ thành mặt trước. Người mới hay tiếp tục nhìn theo màu cũ. Hãy luôn đọc ký hiệu theo vị trí khối đang nằm trong tay lúc đó.

Nhầm dấu phẩy với khoảng trắng trong tài liệu chụp ảnh. Dấu phẩy trên nhỏ, dễ mất khi in hoặc chụp mờ. Một công thức thiếu một dấu phẩy sẽ không chạy. Gặp công thức không chạy, kiểm dấu phẩy trước khi nghi ngờ mình làm sai tay.

Nhầm M với chiều của R. Vì lớp giữa nằm gần mặt phải khi cầm bằng tay phải, nhiều người đẩy M theo chiều R. Nhớ lại quy ước: M đi cùng L, nên M′ mới cùng chiều R.

Áp nghĩa chữ thường của 3×3 sang khối lớn. Như đã nói ở trên, r trên một số tài liệu 4×4 chỉ là lớp trong. Đọc chú thích ký hiệu của tài liệu trước khi học thuộc.

Câu hỏi thường gặp

R và R′ khác nhau thế nào?

R là xoay mặt phải một phần tư vòng theo chiều kim đồng hồ khi nhìn thẳng từ bên phải vào. R′ (đọc là R phẩy) là xoay ngược lại. Làm R rồi R′ thì khối trở về như cũ.

Chữ thường r và Rw có giống nhau không?

Trên khối 3×3, hai cách viết đều nghĩa là xoay hai lớp ngoài bên phải cùng lúc. Trên khối 4×4 trở lên, một số tài liệu cũ dùng chữ thường để chỉ riêng lớp trong, nên bạn cần kiểm phần chú thích của tài liệu đang đọc.

Vì sao M lại xoay cùng chiều với L?

Đó là quy ước được thống nhất để mọi người đọc cùng một nghĩa. Lớp giữa không có mặt riêng để nhìn vào, nên phải mượn chiều của một mặt bên cạnh. M mượn L, E mượn D, S mượn F.

x, y, z có làm thay đổi khối không?

Không. Đó là xoay cả khối trong tay, các khối nhỏ không đổi vị trí với nhau. Chúng chỉ đổi mặt nào đang ở phía trước, nên ảnh hưởng tới cách bạn đọc các ký hiệu tiếp theo.

Trên khối 3×3, R2 xoay về phía nào cũng được phải không?

Đúng, nửa vòng theo chiều nào cũng cho cùng kết quả. Người giải nhanh chọn chiều thuận ngón tay; một số tài liệu ghi R2′ chỉ để gợi ý chiều đó, không phải một phép xoay khác.

Có cần học hết ký hiệu trước khi bắt đầu giải không?

Không. Người mới chỉ cần sáu mặt, dấu phẩy và số 2. Các phần còn lại như lớp giữa, hai lớp, xoay khối, ký hiệu khối lớn có thể học dần khi gặp công thức cần đến chúng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138